Tên gọi Học viện Ngoại giao và tiếng Anh

Hôm nọ, nhân dịp bàn về tên đại học, phân khoa, phòng ban, v.v. trong hệ thống Đại học Quốc gia Hà Nội, câu chuyện lan sang tên của học viện ngoại giao. Tôi cũng có vài ý kiến về chuyện này và nhân ngày cuối tuần xin chia sẻ cùng các bạn quan tâm đến chuyện tiếng Anh, tiếng U …

Câu chuyện bắt đầu khi một người đặt câu hỏi tên gọi bằng tiếng Anh của Học viện Ngoại giao là “Diplomatic Academy of Vietnam” có đúng chuẩn mực tiếng Anh không. Sở dĩ người ta “dị ứng” với chữ Academy (viện hàn lâm) là vì thời gian gần đây có khá nhiều người mua chức danh academy. Nên nhìn qua tên gọi Diplomatic Academy of Vietnam thì người ta sinh ra nghi ngờ và có thể nói là thấy … khó chịu. Tôi nghĩ về văn phạm theo tôi thấy thì chẳng có gì sai khi viết Diplomatic Academy of Vietnam.  Nhưng về qui ước đặt tên thì kiểu viết đó có hai vấn đề nhỏ:

Vấn đề thứ nhất là dùng tính từ, vì tính từ không cho ra cái “air” nghiêm trang.  Để đảm bảo tính nghiêm trang thì người ta hay dùng danh từ (diplomacy). Cần nói thêm rằng trong thực tế ở Âu châu có Diplomatic Academy of LondonDiplomatic Academy of Vienna. Chú ý phía sau Diplomatic Academy là tên thành phố chứ không phải tên quốc gia.
Vấn đề thứ hai là chữ Academy.  Academy và Institute dịch sang tiếng Việt thì đều là “viện”, nhưng có chút khác nếu chịu khó tìm hiểu.  Academy thì thường dùng cho một nơi dạy nghề, một trung tâm huấn luyện – training (như PoliceAcademyMilitary Academy). Còn Institute là trung tâm nghiên cứu – study. Nhìn chung quanh thì tôi thấy Academy thường hay dùng cho những trung tâm “quan võ”, như West Point, Police Academy, v.v.  còn insitute thì thường thường dùng cho ‘quan văn’. Dĩ nhiên, ở đây tôi không bàn đến những Academy là tiệm uốn tóc, võ đường, hay nơi dạy nhảy đầm.
Thay vì đặt tên là Diplomatic Academy of Vietnam thì có thể xem cách đặt tên như Vietnamese Institute of Foreign Affairs. Cách đặt tên này mang tính chiến lược, vì mẫu tự V đi đầu.  Một cách hay hơn nữa là không dùng chữ Foreign Affairs mà dùng chữ International Relations; không dùng Institute mà là School. Tôi thích chữ School, vì nó còn có nghĩa là trường phái.  Chưa biết trường phái ngoại giao Việt Nam là gì, nhưng cứ đề tên như thế để mai kia mốt nọ có cái gì hay người ta còn nghĩ đó là Vietnamese school hay Hanoi school.  Do đó, tôi nghĩ có thể đặt tên tiếng Anh cho Học viện Ngoại giao là: Vietnamese School of International Relations hay Hanoi School of International Relations.
Ghé qua trang web của Học viện Ngoại giao, một điều đập vào mắt là có quá nhiều sai sót về tiếng Anh. Ngay từ dòng đầu có logo “Năng động – Sáng tạo – Tầm nhìn” mà họ dịch là “Dynamism – Aspiration – Vision”. Aspiration thì chắc chắn không có nghĩa là sáng tạo. Còn dynanism thì có thể bàn lại bởi vì từ này có nhiều nghĩa vật lí và chủ thuyết xã hội chẳng dính dáng gì đến ngoại giao. Thật ra, ba cụm từ này đọc lên người ta có ấn tượng như là một quảng cáo sản phẩm hay hàng hóa công nghệ của một hãng sản xuất điện tử hơn là một học viện! 
Ngay từ thông điệp của giám đốc “Welcome to website of the Diplomatic Academy of Vietnam!” đã sai chuẩn văn phạm tiếng Anh (thiếu mạo từ – đáng lẽ phải viết trịnh trọng là Welcome to the official website of the Diplomatic Academy of Vietnam, và tuyệt đối không có dấu chấm thang). Còn những câu sau đó thì hoặc là sai cách dùng từ hoặc sai văn phạm từ đầu đến cuối. Có những câu dài dòng (57 chữ) mà đọc lên chẳng hiểu ý nghĩa là gì! Những bản tin cũng có rất nhiều sai sót về tiếng Anh. Đáng lẽ tôi phải chỉ ra những sai sót đó, nhưng vì nhiều quá nên không thể nào chỉnh sửa hết. Có lẽ Học viện cần phải mướn ai đó biên tập lại phần tiếng Anh cho chỉnh chu hơn. Thật ngạc nhiên khi thấy một trường nghe nói là “bề thế” như vậy mà để xảy ra quá nhiều sai sót cơ bản về tiếng Anh.
NVT
Có thể ghé qua trang web của Học viện Ngoại giao để thấy những gì tôi trình bày trên:
http://www.dav.edu.vn/en